ไทย เอสพีเอส นิวส์

ไทย เอสพีเอส นิวส์ เป็นเว็บข่าวเพื่อมวลชน เจาะลึก ทันเหตุการณ์ โดยสมาคมผู้สื่อข่าวและสื่อมวลชนเพื่อสังคมประเทศไทย

ส วันเสาร์ที่ 13 มิถุนายน พ.ศ. 2569

ข่าวเด่นประจำวัน

อ่านหนังสือพิมพ์ออนไลน์

เจาะลึก 3 คำศัพท์เปลี่ยนโลก: จาก Carbon Footprint สู่ก้าวที่ยิ่งใหญ่ในระดับ Net Zero
(อ่านแล้ว 12 ครั้ง)

เจาะลึก 3 คำศัพท์เปลี่ยนโลก: จาก Carbon Footprint สู่ก้าวที่ยิ่งใหญ่ในระดับ Net Zero

ในวันที่สภาพภูมิอากาศเปลี่ยนแปลงอย่างรุนแรงจนกลายเป็น “วิกฤต” ไม่ว่าจะเป็นอุณหภูมิที่ร้อนทำลายสถิติ หรือพายุฝนที่ตกผิดฤดูกาล ปัญหานี้ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของสิ่งแวดล้อม แต่คือโจทย์ใหญ่ที่กระทบต่อทุกชีวิตและธุรกิจทั่วโลก จากการประชุม COP 26 ที่ผ่านมา นานาชาติต่างร่วมกันวางหมุดหมายเพื่อจำกัดอุณหภูมิโลกไม่ให้สูงเกิน 1.5 - 2 องศาเซลเซียส ซึ่งประเทศไทยเองก็ได้ประกาศเจตนารมณ์ในการยกระดับการแก้ไขปัญหาอย่างจริงจัง

เป้าหมายสำคัญของประเทศไทยสู่ความยั่งยืน:

บรรลุความเป็นกลางทางคาร์บอน (Carbon Neutrality) ภายในปี 2050

บรรลุการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero Emissions) ภายในปี 2065

การจะก้าวไปสู่เป้าหมายเหล่านี้ได้อย่างถูกต้อง เราจำเป็นต้องทำความเข้าใจ “ภาษาความยั่งยืน” ซึ่งเป็นเข็มทิศสำคัญในการปรับตัวและลงมือทำ

เคลียร์ชัด 3 ศัพท์พื้นฐานสู่ความยั่งยืน

ในฐานะผู้เชี่ยวชาญ ผมขอจำแนกนิยามทางเทคนิคให้เข้าใจง่าย เพื่อให้คุณและองค์กรเลือกใช้กลยุทธ์ได้อย่างแม่นยำ ดังนี้:

Carbon Footprint (คาร์บอนฟุตพริ้นท์): คือปริมาณก๊าซเรือนกระจกที่ถูกปล่อยออกมาจากกิจกรรมของมนุษย์ องค์กร หรือการผลิตผลิตภัณฑ์ (เช่น การใช้ไฟฟ้า การขนส่ง และกระบวนการผลิต) โดยคำนวณออกมาในหน่วย “คาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า” ( $C O_{2} e$ ) เพื่อให้เห็นภาพรวมของรอยเท้าทางสิ่งแวดล้อมที่เราทิ้งไว้

Carbon Neutrality (ความเป็นกลางทางคาร์บอน): สภาวะที่ปริมาณการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ( $C O_{2}$ ) เข้าสู่ชั้นบรรยากาศ เท่ากับปริมาณคาร์บอนที่ถูกดูดซับกลับคืนมา โดยอาศัยการ “ลด” และการ “ชดเชย” (Offsetting) เป็นหลัก

Net Zero Emissions (การปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์): เป้าหมายที่ลึกซึ้งและท้าทายกว่า เพราะครอบคลุมก๊าซเรือนกระจกทุกชนิด (เช่น $C O_{2}, C H_{4}, N_{2} O$ ) และมีเงื่อนไขสำคัญคือต้องเน้นการลดการปล่อยให้เหลือน้อยที่สุดตลอด “ห่วงโซ่คุณค่า” (Value Chain) แล้วจึงใช้การ “กำจัด” (Removal) ก๊าซส่วนที่เหลือออกจากชั้นบรรยากาศจริงๆ เท่านั้น

ตารางเปรียบเทียบ: Carbon Neutrality vs Net Zero Emissions

หัวข้อเปรียบเทียบ	Carbon Neutrality	Net Zero Emissions
ก๊าซที่ครอบคลุม	เน้นก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ( $C O_{2}$ ) เป็นหลัก	ครอบคลุมก๊าซเรือนกระจกทุกชนิด ( $C O_{2}, C H_{4}, N_{2} O$ ฯลฯ)
ขอบเขตการดำเนินงาน	ระดับบุคคล องค์กร หรือประเทศ	เน้นระดับประเทศ หรือองค์กรที่ครอบคลุมตลอดห่วงโซ่คุณค่า (Scope 1, 2 และ 3)
วิธีการหลัก	ลดการปล่อย และชดเชย (Offset)	ลดการปล่อยให้เหลือน้อยที่สุด แล้วจึงกำจัด (Removal) ส่วนที่เหลือ

คู่มือการจัดการคาร์บอนสำหรับคุณและองค์กร

การมุ่งสู่เป้าหมายความยั่งยืนประกอบด้วย 3 เสาหลัก คือการลด (Lower) การชดเชย (Offset) และการกำจัด (Removal) ซึ่งต้องใช้ทั้งเทคโนโลยีและการแก้ปัญหาโดยอาศัยธรรมชาติ (Nature-based Solutions)

แนวทางสำหรับบุคคลทั่วไป:

ลดการใช้พลังงาน: ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในที่อยู่อาศัย และเลือกใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าประสิทธิภาพสูง

การเดินทางสีเขียว: เลือกใช้ระบบขนส่งสาธารณะหรือยานพาหนะไฟฟ้าเพื่อลดรอยเท้าคาร์บอนส่วนบุคคล

การบริโภคที่ยั่งยืน: ลดขยะอาหารและสนับสนุนผลิตภัณฑ์ที่มีรอยเท้าคาร์บอนต่ำ

แนวทางสำหรับองค์กรและผู้ประกอบการ:

การลดการปล่อย (Reduction): ปรับปรุงกระบวนการผลิตด้วยเทคโนโลยีสะอาด และเปลี่ยนมาใช้พลังงานหมุนเวียน เช่น พลังงานแสงอาทิตย์หรือลม

การจัดการห่วงโซ่คุณค่า (Value Chain Management): ตรวจสอบและลดการปล่อยก๊าซใน Scope 3 ซึ่งรวมถึงวัตถุดิบจากคู่ค้าและกิจกรรมโลจิสติกส์ทั้งหมด

การชดเชยและการกำจัด (Offset & Removal): สำหรับเป้าหมาย Net Zero การซื้อคาร์บอนเครดิตเพื่อชดเชยเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ แต่ต้องลงทุนในโครงการที่สามารถ "กักเก็บ" (Sequestration) คาร์บอนออกจากชั้นบรรยากาศได้จริงในระยะยาว

พลังแห่ง "บลูคาร์บอน" (Blue Carbon): ปอดแห่งมหาสมุทร

ในการแก้ปัญหาโดยอาศัยธรรมชาติ Blue Carbon หรือคาร์บอนที่กักเก็บโดยระบบนิเวศชายฝั่งและทะเล ถือเป็นเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพสูงสุดในปัจจุบัน

ระบบนิเวศสำคัญ: ป่าชายเลน (Mangrove), ที่ลุ่มเขตน้ำเค็ม (Salt marsh) และหญ้าทะเล (Seagrass)

ประสิทธิภาพการกักเก็บที่เหนือกว่า: บลูคาร์บอนสามารถกักเก็บคาร์บอนได้มากกว่าป่าบนบก (Green Carbon) ถึง 10 เท่า โดยเฉพาะหญ้าทะเลสามารถดูดซับคาร์บอนได้เร็วกว่าป่าฝนถึง 35 เท่า

เหตุผลทางวิทยาศาสตร์: ป่าบนบกเก็บคาร์บอนส่วนใหญ่ไว้ในมวลชีวภาพ (Biomass) ซึ่งจะถูกปล่อยกลับสู่บรรยากาศเมื่อต้นไม้ตายหรือถูกเผา แต่ระบบนิเวศบลูคาร์บอนจะกักเก็บคาร์บอนส่วนใหญ่ไว้ใน ดินและตะกอน (Soil and Sediment) ใต้น้ำ ซึ่งสามารถกักเก็บได้ยาวนานนับพันปีหากไม่ถูกรบกวน

ประโยชน์เชิงนิเวศ: เป็นแหล่งอนุบาลสัตว์น้ำและเป็นปราการธรรมชาติป้องกันหน้าดินชายฝั่งจากพายุและคลื่นยักษ์

นวัตกรรมดิน: การไถกลบตอซังข้าวโพดเพื่อสมดุลคาร์บอนสุทธิ

ภาคการเกษตรมีบทบาทสำคัญในการบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก นวัตกรรมการจัดการดินผ่าน "การไถกลบ" (Incorporation) แทนการเผาตอซัง คือจุดเปลี่ยนสำคัญสู่เกษตรกรรมยั่งยืน

จากการศึกษาวิจัยทางวิทยาศาสตร์อย่างต่อเนื่องเป็นเวลา 3 ปี (พ.ศ. 2552–2554) ในพื้นที่ 3 จังหวัด ได้แก่ ชลบุรี ลพบุรี และนครราชสีมา พบว่าการไถกลบส่งผลต่อ งบประมาณคาร์บอนสุทธิ (Net Carbon Budget) อย่างมีนัยสำคัญ:

การจัดการงบประมาณคาร์บอนสุทธิ (Net Carbon Budget): แม้การไถกลบจะไม่ได้ลดปริมาณก๊าซ $C O_{2}$ ที่ระเหยออกจากดินได้โดยตรงเมื่อเทียบกับวิธีอื่น แต่ช่วยให้ "งบประมาณคาร์บอน" เป็นบวก เนื่องจากเพิ่มการนำคาร์บอนกลับลงสู่ดิน (Input) มากกว่าที่ปล่อยออกมา (Output)

เพิ่มประสิทธิภาพการกักเก็บ (Sequestration): การไถกลบช่วยเปลี่ยนเศษวัสดุทางการเกษตรให้กลายเป็นอินทรียวัตถุในระบบดิน ช่วยสะสมคาร์บอนในรูปที่เสถียรและบรรเทาสภาวะโลกร้อนได้ดีกว่าการเผาอย่างชัดเจน

ฟื้นฟูสมบัติทางกายภาพของดิน: ช่วยปรับปรุงโครงสร้างดินและการซึมซับน้ำ ทำให้ดินมีความอุดมสมบูรณ์และลดการใช้ปุ๋ยเคมีในระยะยาว

บทสรุป: การเดินทางสู่อนาคตสีเขียวที่เริ่มได้วันนี้

การทำความเข้าใจความแตกต่างระหว่าง Carbon Neutrality และ Net Zero รวมถึงการเห็นศักยภาพของบลูคาร์บอนและนวัตกรรมดิน คือจุดเริ่มต้นของการลงมือปฏิบัติที่ทรงพลัง ความรู้เหล่านี้ไม่ใช่แค่หลักการวิชาการ แต่เป็นเครื่องมือที่จะช่วยให้เราเปลี่ยน "รอยเท้าคาร์บอน" ให้กลายเป็นรอยเท้าแห่งความยั่งยืน

การเปลี่ยนแปลงไม่ได้ขึ้นอยู่กับใครคนใดคนหนึ่ง แต่เริ่มได้ตั้งแต่วันนี้ ไม่ว่าคุณจะเริ่มต้นที่ระดับบุคคลด้วยการลดการบริโภค หรือระดับองค์กรด้วยการปรับปรุงห่วงโซ่คุณค่า ทุกการขยับตัวคือแรงขับเคลื่อนสำคัญที่จะรักษาโลกใบนี้ไว้ให้คนรุ่นต่อไปอย่างมั่นคงและยั่งยืน