สงครามที่อาจไม่ใช่แค่เรื่องชายแดน : ใครกำลังขยับหมากในเงาอาเซียน?

เมื่อเสียงปะทะตามแนวชายแดนไทย–กัมพูชา กลับมาถูกพูดถึงอีกครั้ง หลายคนมองว่านี่คือความขัดแย้งเก่า วนซ้ำด้วยประวัติศาสตร์ บาดแผล และอารมณ์ชาตินิยม
แต่ในโลกการเมืองระหว่างประเทศ ไม่มีเหตุการณ์ใด “เกิดขึ้นลอย ๆ” โดยไร้บริบทของอำนาจ

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่แค่ว่า ใครยิงก่อน
แต่คือ ใครได้ประโยชน์ หากความขัดแย้งนี้ปะทุขึ้น

ชั้นที่หนึ่ง : สิ่งที่เห็นได้ด้วยตา

• ความตึงเครียดชายแดนไทย–กัมพูชาเป็นเรื่องจริง และเคยเกิดซ้ำหลายรอบ

• กัมพูชามีความสัมพันธ์แน่นแฟ้นกับมหาอำนาจนอกภูมิภาค โดยเฉพาะจีน

• สหรัฐอเมริกา ภายใต้แนวคิด “America First” แบบโดนัลด์ ทรัมป์ ให้ความสำคัญกับการสกัดอิทธิพลจีนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

• อาเซียนอยู่ในช่วงเปราะบาง ความเป็นเอกภาพถูกท้าทายจากผลประโยชน์ทับซ้อน

ทั้งหมดนี้คือ “ข้อเท็จจริงเชิงโครงสร้าง” ที่ไม่มีใครปฏิเสธได้

ชั้นที่สอง : คำถามที่ยังไม่มีใครตอบตรง ๆ

1. หากกัมพูชากลายเป็นจุดยุทธศาสตร์ใหม่ในเกมมหาอำนาจ ใครจะได้ประโยชน์?

2. ความตึงเครียดชายแดนช่วย “ดึงไทย” ให้อยู่ในสภาพตั้งรับ หรือเสียสมาธิจากเวทีโลกหรือไม่?

3. เหตุใดกัมพูชาจึงมีแรงงาน–นักรบรับจ้าง–หรือกลุ่มอิทธิพลจากต่างชาติไหลเข้าในบางช่วง?

4. ใครคือผู้จัดหาเงิน อาวุธ หรือการฝึก—อย่างเป็นระบบ—ถ้าไม่ใช่รัฐใหญ่?

คำถามเหล่านี้ไม่ใช่ข้อกล่าวหา แต่เป็น สิ่งที่สังคมโลกควรถาม

ชั้นที่สาม : ทฤษฎีสมมุติฐานในกระดานใหญ่

ในมุมมองเชิงภูมิรัฐศาสตร์

• สหรัฐฯ ต้องการ “พื้นที่ถ่วงดุลจีน” ใกล้เส้นทางทะเลและโครงข่ายโลจิสติกส์โลก

• จีน ต้องการความมั่นคงของเส้นทาง Belt & Road และอิทธิพลในอ่าวไทย–ทะเลจีนใต้

• กัมพูชา อาจกลายเป็น “หมากกลางกระดาน” ที่ได้รับผลประโยชน์ระยะสั้น แต่เสี่ยงเสียอธิปไตยระยะยาว

• อาเซียน ถูกทดสอบว่าเป็นเวทีสันติภาพ หรือเป็นเพียงฉากหลังให้มหาอำนาจเล่นเกมแทน

หากมีการ “ยืมมือ” ผู้นำหรือกลไกอาเซียนบางประเทศในการขับเคลื่อนแรงกดดัน นั่นย่อมไม่ใช่เรื่องใหม่ในประวัติศาสตร์โลก

ชั้นที่สี่ : ใครคือเบี้ย?

ในทุกสงคราม—ไม่ว่าจะร้อนหรือเย็น
เบี้ยไม่เคยเป็นผู้นำประเทศ
แต่คือ

• ประชาชนตามชายแดน

• ทหารระดับล่าง

• เศรษฐกิจท้องถิ่น

• ความสัมพันธ์ระหว่างประชาชนกับประชาชน

และสุดท้าย คือ “ความจริง” ที่ถูกกลบด้วยกระแสชาตินิยม

บทสรุปที่ควรคิด

โลกไม่ได้แบ่งเป็นฝ่ายดี–ฝ่ายร้ายแบบหนังฮอลลีวูด
แต่เต็มไปด้วยผลประโยชน์ที่ซ้อนทับกัน

เมื่อใดก็ตามที่สังคมถูกเร่งให้ เกลียด ก่อน ตั้งคำถาม
เมื่อนั้น โอกาสที่เราจะกลายเป็น “เบี้ย” ก็สูงขึ้นทันที

สงครามบางครั้งไม่ได้เริ่มจากปืน
แต่อาจเริ่มจากการที่เราหยุดคิดเอง

สงครามไม่เคยเริ่มจากคนตัวเล็ก
แต่มักจบลงที่เลือดของคนตัวเล็กเสมอ
บนกระดานอำนาจ มีแต่ผู้เล่นกับหมาก
และประชาชน…มักถูกวางไว้เป็นเบี้ย โดยไม่เคยได้เลือกเอง